Τι φωτοβολταϊκό χρειάζομαι: kWp, πάνελ, inverter και μπαταρία

Ο οδηγός δείχνει πώς βγαίνει το μέγεθος ενός οικιακού φωτοβολταϊκού στη στέγη ή στην ταράτσα: πόσα kWp, πόσα πάνελ, πόση επιφάνεια, τι inverter, και πότε έχει νόημα μπαταρία. Δεν καλύπτει την απόσβεση και τον τρόπο αποζημίωσης της ενέργειας που δίνεις στο δίκτυο, γιατί οι όροι αλλάζουν. Αυτό εξηγείται στο τέλος.

Βήμα 1: Ξεκίνα από την ετήσια κατανάλωση, όχι από τα τετραγωνικά

Το φωτοβολταϊκό παράγει kWh, οπότε το μέγεθός του βγαίνει από τις kWh που καταναλώνεις. Δύο σπίτια 100 m² μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική κατανάλωση, ανάλογα με το αν έχουν ηλεκτρικό θερμοσίφωνα, κλιματιστικά, αντλία θερμότητας ή ηλεκτρικό αυτοκίνητο.

Πρόσθεσε την κατανάλωση σε kWh από τους λογαριασμούς των τελευταίων 12 μηνών. Αν σκοπεύεις να προσθέσεις κάτι μεγάλο, όπως αντλία θερμότητας ή φόρτιση αυτοκινήτου, πρόσθεσε και αυτό. Αν δεν έχεις λογαριασμούς, ο υπολογιστής φωτοβολταϊκού βγάζει την κατανάλωση από τις συσκευές του σπιτιού. Με τις προεπιλογές του (ψυγειοκαταψύκτης, ηλεκτρική κουζίνα, πλυντήρια, θερμοσίφωνας 4 kW για μία ώρα την ημέρα, φωτισμός, τηλεόραση) βγαίνουν περίπου 4.022 kWh τον χρόνο. Γι' αυτό το παράδειγμα του οδηγού χρησιμοποιεί 4.000 kWh.

Βήμα 2: Πόσες kWh βγάζει 1 kWp στην πόλη σου

Το kWp (κιλοβάτ αιχμής) είναι η ονομαστική ισχύς των πάνελ σε συνθήκες εργαστηρίου, με ηλιακή ακτινοβολία 1.000 W/m². Στο πραγματικό σύστημα, 1 kWp παράγει τον χρόνο τόσες kWh όση είναι η ηλιακή ακτινοβολία στο επίπεδο των πάνελ σε kWh/m², μειωμένη κατά τις απώλειες.

Η ακτινοβολία βγαίνει από την ΤΟΤΕΕ 20701-3 (Πίν. 4.4 σε βέλτιστη κλίση και Πίν. 4.1 οριζόντια). Τις απώλειες τις παίρνουμε από την ΤΟΤΕΕ 20701-1 (§5.3.2.1): περίπου 15% στις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας και 5% στα βοηθητικά συστήματα, δηλαδή συντελεστή απόδοσης 0,80. Για επτά μεγάλες πόλεις:

Για Ηράκλειο, Καλαμάτα, Πάτρα, Λάρισα και Ιωάννινα οι τιμές βγαίνουν απευθείας από τον Πίν. 4.4. Για την Αθήνα (Νέα Φιλαδέλφεια) και τη Θεσσαλονίκη (Μίκρα) βγαίνουν από την οριζόντια ακτινοβολία του Πίν. 4.1, με τον λόγο κεκλιμένης προς οριζόντια ακτινοβολία της πόλης αναφοράς της ΤΟΤΕΕ. Για τις υπόλοιπες πόλεις, η παραγωγή φωτοβολταϊκού ανά πόλη δίνει τις τιμές για 62 σταθμούς, με τη μέθοδο υπολογισμού κάθε γραμμής. Πώς βγαίνουν και πόσο αξιόπιστες είναι εξηγεί ο οδηγός kWh ανά kWp ανά πόλη. Ο μέσος όρος των σταθμών είναι 1.398 kWh ανά kWp. Άλλα εργαλεία, όπως το PVGIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, χρησιμοποιούν άλλες βάσεις δεδομένων ακτινοβολίας και άλλες απώλειες, και μπορεί να δώσουν διαφορετικό αριθμό για το ίδιο σημείο.

Βήμα 3: kWp, πάνελ και επιφάνεια

Το kWp είναι η ετήσια κατανάλωση διά την παραγωγή ανά kWp. Για 4.000 kWh στην Καλαμάτα:

• Ισχύς: 4.000 ÷ 1.457 = 2,75 kWp.
• Πάνελ: με πάνελ των 450 Wp χρειάζονται 6,1, δηλαδή 7 πάνελ, που κάνουν 3,15 kWp. Ο αριθμός στρογγυλεύεται προς τα πάνω, οπότε το σύστημα παράγει περίπου 4.590 kWh, λίγο πάνω από την κατανάλωση. Με 3 πάνελ (1,35 kWp) θα κάλυπτες περίπου το 49%.
• Επιφάνεια: με απόδοση πάνελ γύρω στο 20%, κάθε kWp θέλει περίπου 5 m² πάνελ, άρα περίπου 16 m² για τα 3,15 kWp. Χρειάζεσαι και χώρο γύρω από τα πάνελ για στήριξη και πρόσβαση, και σε ταράτσα απόσταση μεταξύ των σειρών ώστε η μία να μη σκιάζει την άλλη.

Η απόδοση του 20% είναι παραδοχή για σημερινά μονοκρυσταλλικά πάνελ. Η ΤΟΤΕΕ (Πίν. 5.12) αναφέρει 12–19% για μονοκρυσταλλικά, τιμή που γράφτηκε το 2014. Η ακριβής επιφάνεια βγαίνει από τις διαστάσεις του πάνελ που θα αγοράσεις.

Inverter: λίγο μικρότερος από τα πάνελ

Ο inverter μετατρέπει το συνεχές ρεύμα των πάνελ σε εναλλασσόμενο για το σπίτι. Τα πάνελ σπάνια αποδίδουν όλη την ονομαστική τους ισχύ, γιατί η ακτινοβολία σπάνια φτάνει τα 1.000 W/m² και η ζέστη μειώνει την απόδοση. Γι' αυτό ο inverter επιλέγεται συνήθως λίγο μικρότερος από τα kWp.

Ο υπολογιστής χρησιμοποιεί λόγο πάνελ προς inverter περίπου 1,1 και διαλέγει το επόμενο τυπικό μέγεθος. Για 3,15 kWp προκύπτει inverter 3 kW. Ο λόγος 1,1 είναι παραδοχή του εργαλείου. Το όριο που επιτρέπει κάθε inverter δίνεται στο φυλλάδιό του, και πόση ενέργεια χάνεται με μεγαλύτερο λόγο εξηγεί ο οδηγός DC/AC ratio.

100% τον χρόνο δεν σημαίνει 100% κάθε μήνα

Ένα σύστημα που παράγει όσο καταναλώνεις μέσα στη χρονιά δεν το κάνει κάθε μήνα. Στην Καλαμάτα, 1 kWp βγάζει 166 kWh τον Ιούλιο και 66 kWh τον Δεκέμβριο, 2,5 φορές λιγότερο. Με 2,75 kWp και κατανάλωση σταθερή μέσα στη χρονιά:

Τους έξι μήνες από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο η παραγωγή δεν φτάνει, και λείπουν συνολικά περίπου 510 kWh. Τους υπόλοιπους μήνες περισσεύουν περίπου 510 kWh, που πηγαίνουν στο δίκτυο. Στο σύνολο της χρονιάς οι δύο αριθμοί είναι ίσοι, γιατί το σύστημα σχεδιάστηκε για 100%.

Αν προσθέσεις αντλία θερμότητας, η επιπλέον κατανάλωση πέφτει κυρίως στους μήνες με τη μικρότερη παραγωγή. Το ετήσιο ισοζύγιο μπορεί να βγαίνει, αλλά το χειμερινό έλλειμμα μεγαλώνει. Πόσο, μήνα προς μήνα, δείχνει ο οδηγός φωτοβολταϊκό για αντλία θερμότητας.

Με μπαταρία ή χωρίς

Η μπαταρία κρατά το περίσσευμα της μέρας για το βράδυ. Μεταφέρει ενέργεια από τη μέρα στη νύχτα, όχι από το καλοκαίρι στον χειμώνα. Το έλλειμμα του Δεκεμβρίου στον πίνακα παραπάνω δεν καλύπτεται με μπαταρία, όσο μεγάλη κι αν είναι, γιατί η παραγωγή του μήνα δεν φτάνει ούτε για τη μέρα.

Ο υπολογιστής διαστασιολογεί τη μπαταρία με βάση τη μέση βραδινή κατανάλωση. Με τις προεπιλεγμένες συσκευές, περίπου το 26% της κατανάλωσης γίνεται χωρίς ήλιο: 2,8 kWh κάθε βράδυ για 4.000 kWh τον χρόνο. Με μπαταρία λιθίου LiFePO4 και αξιοποιήσιμο βάθος εκφόρτισης 90%, αυτό δίνει μπαταρία 5 kWh (4,5 kWh αξιοποιήσιμα). Το βάθος εκφόρτισης 90% και η απόδοση 92% είναι τυπικές τιμές, όχι συγκεκριμένο προϊόν.

Ο υπολογιστής δείχνει και πόσο από την κατανάλωσή σου καλύπτεται απευθείας από τον ήλιο ή από τη μπαταρία. Ο υπολογισμός γίνεται με τη μέση ημέρα κάθε μήνα και δεν βλέπει συννεφιασμένες μέρες ούτε την ώρα που λειτουργεί κάθε συσκευή, γι' αυτό το ποσοστό είναι αισιόδοξο. Κάθε kWh που καταναλώνεις τη στιγμή που παράγεται γλιτώνει την τιμή αγοράς, περίπου 0,20 €/kWh στα εργαλεία μας (τιμή Οκτωβρίου 2026). Για μπαταρία που κρατά το σπίτι σε διακοπή ρεύματος, δες τον υπολογιστή μεγέθους μπαταρίας.

Αυτόνομο σύστημα: γιατί βγαίνει πολύ μεγαλύτερο

Σε σπίτι χωρίς σύνδεση με το δίκτυο, δεν υπάρχει δίκτυο να καλύψει τον χειμώνα. Η αναλυτική σύγκριση των τριών τύπων είναι στον οδηγό διασυνδεδεμένο, υβριδικό ή αυτόνομο. Το σύστημα σχεδιάζεται για τον χειρότερο μήνα, όχι για τον μέσο όρο της χρονιάς, και η μπαταρία πρέπει να καλύπτει και μέρες χωρίς ήλιο.

Για το ίδιο σπίτι των 4.000 kWh στην Καλαμάτα, ο υπολογιστής βγάζει:

• Πάνελ: 11 των 450 Wp (4,95 kWp) με μεγαλύτερη κλίση, 40–50°, για να αποδίδουν περισσότερο τον χειμώνα. Τον μήνα σχεδιασμού τον ορίζει ο Δεκέμβριος.
• Μπαταρία: περίπου 24,4 kWh LiFePO4 για δύο μέρες χωρίς ήλιο, έναντι 5 kWh στο διασυνδεδεμένο.
• Inverter: 10 kW, γιατί σε αυτόνομο σύστημα πρέπει να σηκώνει μόνος του τις συσκευές που δουλεύουν μαζί (εδώ ηλεκτρική κουζίνα, θερμοσίφωνας και οι μικρότερες συσκευές μαζί, περίπου 6,4 kW, συν περιθώριο 25%).

Αν δεχτείς γεννήτρια για τον χειμώνα (Νοέμβριο έως Φεβρουάριο), τα πάνελ πέφτουν σε 7 (3,15 kWp) και η γεννήτρια δίνει περίπου 240 kWh τον χρόνο. Γι' αυτό το αυτόνομο σύστημα ταιριάζει συνήθως σε εξοχικό ή κτήμα χωρίς παροχή ρεύματος.

Κλίση, προσανατολισμός και σκιά

Οι τιμές του οδηγού ισχύουν για πάνελ με νότιο προσανατολισμό και βέλτιστη ετήσια κλίση. Η ΤΟΤΕΕ 20701-1 (Πίν. 5.13) δίνει βέλτιστη ετήσια κλίση 25° έως 31° για γεωγραφικά πλάτη από 35° έως 41°, δηλαδή από την Κρήτη έως τη βόρεια Ελλάδα. Για την Καλαμάτα, στο γεωγραφικό πλάτος των 37°, ο πίνακας δίνει 27°, και για χρήση κυρίως τον χειμώνα 46°.

Η σκιά από γειτονικά κτίρια, δέντρα, καμινάδες ή άλλες σειρές πάνελ μειώνει την παραγωγή και δεν περιλαμβάνεται στους αριθμούς του οδηγού. Το ίδιο ισχύει για στέγες με ανατολικό ή δυτικό προσανατολισμό: η παραγωγή τους είναι μικρότερη από τον νότο. Πόσο μικρότερη, και ποια κλίση συμφέρει, δείχνει ο οδηγός προσανατολισμός και κλίση.

Τι αλλάζει με τα χρόνια

Η απόδοση των πάνελ πέφτει με τον χρόνο. Η ΤΟΤΕΕ 20701-1 (Πίν. 5.12) λογαριάζει μείωση 1% για κάθε έτος λειτουργίας στα κρυσταλλικά πάνελ. Οι αριθμοί του οδηγού και του υπολογιστή είναι για καινούργιο σύστημα. Με τη μείωση αυτή, τα 3,15 kWp του παραδείγματος θα παράγουν στο δέκατο έτος περίπου 4.130 kWh αντί για 4.590. Αν θέλεις να καλύπτεις όλη την κατανάλωση και μετά από χρόνια, υπολόγισε λίγο μεγαλύτερο σύστημα.

Τι δεν καλύπτει ο οδηγός: απόσβεση και αποζημίωση

Το πόσο συμφέρει ένα φωτοβολταϊκό εξαρτάται από το πόσα παίρνεις για την ενέργεια που δίνεις στο δίκτυο και από τις χρεώσεις που ισχύουν για όποιον αυτοπαράγει. Αυτά ορίζονται από το εκάστοτε πλαίσιο συμψηφισμού και αλλάζουν. Ο οδηγός δεν δίνει χρόνο απόσβεσης, γιατί δεν έχουμε ακόμη επαληθευμένη πηγή με ημερομηνία για τους όρους που ισχύουν σήμερα. Για τον ίδιο λόγο, ο υπολογιστής μπαταρίας ξεκινά με αποζημίωση 0 €/kWh και σε αφήνει να βάλεις τη δική σου τιμή.

Η σύνδεση με το δίκτυο απαιτεί αίτηση στον ΔΕΔΔΗΕ, και η εγκατάσταση στη στέγη ή στην ταράτσα έχει τις δικές της διαδικασίες. Τα πάνελ προσθέτουν βάρος και φορτία ανέμου, που πρέπει να ελέγξει μηχανικός για τη συγκεκριμένη κατασκευή.

Δοκίμασέ το με τα δικά σου στοιχεία

Συχνές ερωτήσεις