Μούχλα στους τοίχους: υγρασία, αερισμός και τι κάνεις

Η μούχλα μπορεί να αρχίσει όταν η σχετική υγρασία πάνω στην επιφάνεια φτάσει περίπου 80%, και η επιφάνεια ενός κρύου τοίχου είναι πιο κρύα από τον αέρα του δωματίου. Στην Καλαμάτα, με 2 °C έξω, ένας επιχρισμένος δικέλυφος τοίχος χωρίς μόνωση (2,2 W/m²K) έχει στην επιφάνειά του 14,9 °C. Ο αέρας των 20 °C φτάνει εκεί το όριο του 80% όταν η υγρασία του δωματίου είναι 58%. Σε κολόνα σκυροδέματος το όριο πέφτει στο 48%.

Οι οδηγοί για το μπάνιο και τον απορροφητήρα δείχνουν πώς βγαίνει η υγρασία από το σπίτι. Εδώ βλέπεις πότε γίνεται πρόβλημα, ανά τμήμα του κελύφους.

Τι προκαλεί το πρόβλημα

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (οδηγίες του 2009) καταλήγει ότι όσοι ζουν σε υγρά ή μουχλιασμένα κτίρια έχουν αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών συμπτωμάτων. Δεν ορίζει αριθμητικό όριο και ζητά να αποφεύγεται η υγρασία με έλεγχο θερμοκρασίας και αερισμού.

Η ΤΟΤΕΕ 20701-2 περιγράφει τον μηχανισμό: οι περισσότερες φθορές από θερμογέφυρες οφείλονται στην επιφανειακή συμπύκνωση υδρατμών, όταν η θερμοκρασία της επιφάνειας πέσει κάτω από τη θερμοκρασία δρόσου. Έχεις λοιπόν δύο μεγέθη να παρακολουθείς: την υγρασία του αέρα και τη θερμοκρασία της επιφάνειας.

Δύο όρια: δρόσος και 80%

Η θερμοκρασία δρόσου είναι εκείνη στην οποία ο αέρας γίνεται κορεσμένος (100%) και αρχίζουν οι σταγόνες. Για αέρα 20 °C, με τον τύπο Magnus (σταθερές 611,2 Pa, 17,62 και 243,12, αβεβαιότητα κάτω από 0,6% κατά το NPL):

Σχετική υγρασία στους 20 °C	Θερμοκρασία δρόσου
40%	6,0 °C
50%	9,3 °C
60%	12,0 °C
70%	14,4 °C

Η μούχλα δεν περιμένει τις σταγόνες. Κατά τον κατασκευαστή θερμογεφυρών Schöck, που παραπέμπει στο BRE IP1/06, αρχίζει να σχηματίζεται όταν η σχετική υγρασία στην επιφάνεια φτάσει το 80%. Είναι δευτερεύουσα πηγή, και το κριτήριο το χρησιμοποιούμε ως ένδειξη και όχι ως όριο ασφαλείας. Το 80% αναφέρεται σε μέση μηνιαία τιμή στην επιφάνεια (μέθοδος ISO 13788)· στιγμιαία τιμή δεν αρκεί για να κριθεί κίνδυνος.

Πόσο κρύα είναι η επιφάνεια

Η θερμοκρασία της εσωτερικής επιφάνειας είναι Θ_si = Θ_i − U × R_si × (Θ_i − Θ_e). Παίρνουμε Θ_i = 20 °C (ΤΟΤΕΕ 20701-1, Πίν. 2.2), R_si = 0,13 m²K/W (ΤΟΤΕΕ 20701-2, Πίν. 2α) και Θ_e τη θερμοκρασία σχεδιασμού του σταθμού: 2,0 °C για την Καλαμάτα και -4,9 °C για την Κοζάνη (ΤΟΤΕΕ 20701-3). Η τελευταία στήλη λέει τη μέγιστη υγρασία του δωματίου στους 20 °C για να μείνει η επιφάνεια κάτω από 80%:

Τμήμα	U, W/m²K	Καλαμάτα, επιφάνεια	Μέγ. υγρασία δωματίου	Κοζάνη, επιφάνεια	Μέγ. υγρασία δωματίου
Κολόνα ή δοκός οπλισμένου σκυροδέματος, επιχρισμένη, χωρίς μόνωση	3,40	12,0 °C	48%	9,0 °C	39%
Δικέλυφος τοίχος από δρομική οπτοπλινθοδομή, επιχρισμένος, χωρίς μόνωση	2,20	14,9 °C	58%	12,9 °C	51%
Ίδιος τοίχος με μερική μόνωση	0,85	18,0 °C	71%	17,2 °C	67%
Μονός υαλοπίνακας	5,70	6,7 °C	34%	1,5 °C	23%
Δίδυμος υαλοπίνακας, διάκενο 12 mm	2,80	13,4 °C	53%	10,9 °C	45%
Εξωτερικός τοίχος στο όριο Umax νέου κτιρίου (ΚΕΝΑΚ 2017)	0,55 / 0,35	18,7 °C	74%	18,9 °C	75%

Οι τιμές U είναι από τους πίνακες της ΤΟΤΕΕ για υφιστάμενα κτίρια (3.4α, 3.9) και για τη μόνωση του νέου κτιρίου (Umax, ζώνη Α και Δ). Η ΤΟΤΕΕ υποθέτει για κατοικίες υγρασία χειμώνα 40% (Πίν. 2.2) και αυτό είναι παραδοχή υπολογισμού, όχι όριο υγείας. Σε 40% περνούν σε κίνδυνο μόνο το μονό τζάμι και η κολόνα στην Κοζάνη. Αν μετρήσεις 50 έως 60%, περνούν και οι τοίχοι χωρίς μόνωση.

Στο ίδιο πνεύμα, ο δείκτης f_Rsi = 1 − U × R_si ζητείται στη Βρετανία τουλάχιστον 0,75 για κατοικίες (BRE IP1/06, όπως τον παραθέτει η Schöck). Ο τοίχος χωρίς μόνωση βγαίνει 0,71, ο τοίχος με μερική μόνωση 0,89. Είναι βρετανικός δείκτης και δεν ισχύει στην Ελλάδα.

Τι δεν περιλαμβάνει ο υπολογισμός

Είναι μονοδιάστατος: δεν υπολογίζει τις γωνίες και τις θερμογέφυρες, όπου η επιφάνεια είναι ψυχρότερη από τον τοίχο γύρω τους, ούτε την επίδραση επίπλων και κουρτινών. Η θερμοκρασία σχεδιασμού ισχύει για το 1% των ωρών του χειμώνα, και στις συνηθισμένες ημέρες η επιφάνεια είναι θερμότερη. Η υγρασία του αέρα στον τοίχο υποτίθεται ίδια με του δωματίου.

Ποια υγρασία είναι ιδανική στο σπίτι;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να ισχύει παντού. Ο ΠΟΥ (2009) δεν ορίζει αριθμητικό όριο υγρασίας. Η ΤΟΤΕΕ 20701-1 υποθέτει 40% το χειμώνα για κατοικίες, και αυτό είναι παραδοχή υπολογισμού, όχι σύσταση υγείας. Το όριο που αντέχει ο χώρος σου εξαρτάται από την πιο κρύα επιφάνεια του: στον πίνακα παραπάνω πέφτει από 58% σε τοίχο χωρίς μόνωση στην Καλαμάτα έως 23% σε μονό υαλοπίνακα στην Κοζάνη.

Πρακτικά: μέτρα την υγρασία με υγρόμετρο στο δωμάτιο όπου βλέπεις το πρόβλημα, και σύγκρινε με τη γραμμή του πίνακα που ταιριάζει στον τοίχο σου. Αν η μέτρηση είναι πάνω από το όριο της γραμμής, φταίει πρώτα ο αέρας. Αν είναι κάτω και η μούχλα επιμένει, ψάξε την κρύα επιφάνεια ή διαρροή.

Τι κάνεις

Κατέβασε την υγρασία του αέρα: η απαγωγή από κουζίνα και μπάνιο και ο συνολικός αερισμός του σπιτιού. Πόση παροχή χρειάζεται βγαίνει στον οδηγό αερισμού.
Ανέβασε τη θερμοκρασία της επιφάνειας: μόνωση του κελύφους και θέρμανση που δεν αφήνει κρύες επιφάνειες. Ο πίνακας δείχνει τι κερδίζει η μόνωση: στην Καλαμάτα η ανεκτή υγρασία του δωματίου ανεβαίνει από 58% σε 71%.
Μέτρα πρώτα: ένα υγρόμετρο δείχνει την πραγματική υγρασία και θερμοκρασία. Με αυτά και τον πίνακα βλέπεις αν το πρόβλημα είναι ο αέρας ή η κρύα επιφάνεια.

Δεν υπολογίζουμε πόσο θα πέσει η υγρασία με περισσότερο αερισμό, γιατί δεν έχουμε επαληθευμένη τιμή για την ποσότητα υδρατμών που παράγει ένα νοικοκυριό. Για διαρροές και ανοδική υγρασία από το έδαφος, ο πίνακας δεν ισχύει και χρειάζεται επιτόπια εκτίμηση.

Δοκίμασέ το με τα δικά σου στοιχεία

Δες πόση παροχή αερισμού χρειάζεται το σπίτι σου και από ποιους χώρους καθορίζεται.Υπολογιστής κεντρικού αερισμού

Πόσος αερισμός χρειάζεταιΟ πυλώνας: παροχή ανά χώρο και κόστος. Μπάνιο χωρίς παράθυροΠαροχή ανεμιστήρα και αγωγός. Απορροφητήρας κουζίναςΑγωγός ή ανακυκλοφορία, θερμότητα, ασφάλεια. Συντελεστές UΤιμές ανά εποχή κατασκευής.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η σωστή υγρασία στο σπίτι το χειμώνα;

Ο ΠΟΥ δεν ορίζει αριθμητικό όριο. Η ΤΟΤΕΕ 20701-1 υποθέτει 40% για τους υπολογισμούς κατοικιών, και αυτό είναι παραδοχή σχεδιασμού. Ο πίνακας δείχνει ότι το ασφαλές όριο εξαρτάται από το πόσο κρύα είναι η επιφάνεια: από 23% (μονός υαλοπίνακας στην Κοζάνη) έως 75% (τοίχος νέου κτιρίου).

Γιατί βγάζω μούχλα στις γωνίες και πίσω από τα έπιπλα;

Η ΤΟΤΕΕ αναφέρει ότι στις θερμογέφυρες η επιφανειακή θερμοκρασία πέφτει κάτω από των γειτονικών σημείων. Το ότι οι γωνίες και τα έπιπλα στον τοίχο το χειροτερεύουν δεν το έχουμε μετρήσει εδώ, και ο υπολογισμός μας δεν τα περιλαμβάνει.

Λύνουν τα διπλά τζάμια τη συμπύκνωση;

Την περιορίζουν: με U = 2,8 η επιφάνεια του τζαμιού στην Καλαμάτα είναι 13,4 °C και ανέχεται 53% υγρασία, από 34% με μονό υαλοπίνακα. Τα πλαίσια δεν περιλαμβάνονται.

Είναι επικίνδυνη η μούχλα;

Ο ΠΟΥ συμπεραίνει ότι όσοι ζουν σε υγρά ή μουχλιασμένα κτίρια έχουν αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών συμπτωμάτων. Για συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας ρώτα γιατρό.

Πηγές και παραδοχές: ΠΟΥ, οδηγίες για υγρασία και μούχλα (2009) · NPL, σημείο δρόσου και σχετική υγρασία (τύπος Magnus) · Schöck, ο συντελεστής f_Rsi (δευτερεύουσα πηγή· κριτήριο 80%, f_Rsi ≥ 0,75, BRE IP1/06) · ΤΟΤΕΕ 20701-1 (Πίν. 2.2, 3.4α, 3.9), ΤΟΤΕΕ 20701-2 (§2.4, Πίν. 2α, 5α), ΤΟΤΕΕ 20701-3 (θερμοκρασίες σχεδιασμού). Παραδοχές: Θ_i = 20 °C, R_si = 0,13, μονοδιάστατη μετάδοση, θερμοκρασία σχεδιασμού, ίδια υγρασία αέρα και επιφάνειας. Δεν αντικαθιστούν επιτόπια εκτίμηση από μηχανικό.

Μούχλα στους τοίχους: πότε εμφανίζεται και τι ρόλο παίζουν η υγρασία και ο αερισμός